De Wai
In Nederland geven we elkaar een hand. In Thailand niet. Hier begroet men elkaar met een 'wai'. Je vouwt je handen tegen elkaar als in een gebed, ter hoogte (vingertoppen) van je kin. Er zit echter veel meer achter...

Mogelijk, en zeker ook in Thailand. Iedereen heeft een andere sociale status. Zelfs een één-eiege tweeling is niet gelijk: er is een oudste broer of zus en een jongste broer of zus. Al is het verschil in geboorte vijf minuten, de oudste is 'phi sau' (oudste broer/zus) de tweede is 'nong sau' (jongste broer/zus).

Okay, maar wat heeft dat met begroeten te maken? In Thailand, alles. In het westen maakt het weinig uit wie z'n hand het eerst uitsteekt voor een begroeting. In Thailand begroet de sociaal lagere altijd de sociaal hogere. Hij of zij maakt een respectvollere wai door de vingertoppen hoger te houden en mogelijk het hoofd iets dieper te neigen. De sociaal hogere beantwoord die 'wai', en doet dat net iets minder.

Z.M. de Koning wait niemand. Iedereen wait hem. Monnikken wai-en ook niet. Soms knikken ze. Voor de rest wait iedereen iedereen, afhankelijk van hun sociaal relatieve status. Een leraar wordt altijd ge-wai-t door zijn leerlingen, maar wai-t zelf naar de rector, of een hoge regerings ambtenaar. Kinderen wai-en hun ouders enzovoorts.

In een supermarkt of in een restaurant krijgt u meestal een respectvolle wai bij het afrekenen. In dat geval wai-t u niet terug! Geef een vriendelijk knikje of glimlach. Dat is meer dan voldoende.

Het Koningshuis
Thailand is net als Nederland een constitutionele monarchie. Maar er zijn belangrijke verschillen. In Thailand staat het koningshuis op een voetstuk dat wij absoluut niet kennen. Grapjes over elke koning of koningshuis worden niet gewaardeerd, en al helemaal niet over het Thaise koningshuis. Laisé Majesté is hier geen verouderd artikel in de wet, en de maximale beloning er op is twintig jaar stenen kloppen.

Het zal u heel snel opvallen dat de Thais heel veel waardering hebben voor al hun vorsten, met name voor de huidige koning Rama IX. De dynastie heet de Chakri dynasty, genoemd naar de eerste vorst uit dat huis. Alle vorsten uit dit huis dragen de titel Rama met een nummer. De eerste koning was Rama I, de huidige is koning Rama IX. Rama is een van de belangrijkste goden in het Hindu pantheon.

Vrijwel overal ziet u foto's, afbeeldingen of beeldjes van de koning, of leden van de koninklijke familie. Overal: van hoog (in de kantoren van hoge ambtenaren) tot laag (in marktstalletjes of kraampjes langs de weg) ziet u ze. Meestal iets boven hoofd-hoogte opgehangen, en vaak voorzien van een kleine offerande. Dat gebeurt meestal op donderdag, de geboortedag van Koning Rama V. Vandaag de dag ziet u heel veel mensen gele shirts of polo's dragen. Dat is ter ere van Koning Rama IX, die op maandag geboren is. De kleur voor maandag is geel.

De huidige koning heet Bhumiphol Aduljadey Rama IX, en besteeg de troon in 1946. Hij is de langst regerende vorst ter wereld, en heeft een enorm respect onder de bevolking. De koning heeft veel gedaan voor zijn volk, en heeft veel aandacht voor de armsten in het land. In heel Thailand worden koninklijke projecten georganiseerd om hun leven te verbeteren.

Een voorbeeld: in het noorden ligt de beruchte opium driehoek, ook wel genaamd "The golden Triangle" omdat dit het grensgebied is van Thailand, Laos en Birma. De bevolking is semi-nomadisch, en verbouwde opium. Het leger kwam van tijd tot tijd langs om de oogst plat te branden, en dat loste niet veel op. Tot dat de koning besloot dat dit niet werkte. Er moet iets in de plaats komen om de bewoners, straatarme en primitieve hilltribes of bergstammen, een zeker inkomen te geven in plaats van de verbouw van opium. Zijn oplossing was het opzetten van een aantal landbouw proefstations, waar producten zoals fruit, koffie en akkerbouw gedemonstreerd worden. Met resultaat: in Thailand wordt nu geen opium meer verbouwd, maar tomaten, koffie, appels en aardbeien.

Na de huidige koning is koning Rama V de meest geliefde vorst. U zult veel mensen zien die een medaillon dragen met zijn portret, of u vindt zijn portret in uw kantoor, bijvoorbeeld. Op donderdag willen veel Thais er een klein glaasje wiskey en soms wat sigaren bij plaatsen. Daar hield die koning van. Hij staat bekend als koning Chulalongkorn in het westen, en is de vorst die Thailand moderniseerde aan het begin van de 20ste eeuw. Hij schafte o.a. de slavernij af.

Iedere dag om 08.00 en 18.00 hoort u over elke radio en TV station, en vaak via luidsprekers langs de weg, het volkslied spelen. Let even op. Als de mensen om u heen stil houden, doe dat dan ook.
Thailand heeft echter ook een koninklijke hymne. Die wordt gespeeld als een lid van het koninklijk huis ergens arriveert, en bij aanvang van een film in de bioscoop. Als deze hymne gespeelt wordt staat iedereen op.

Geld is behalve waardevol ook het portret van de koning. Vooral papiergeld. Uiteraard bent u daar zuinig mee, maar smijt het niet (letterlijk) over de balk. Het is ooit eens gebeurd dat een warmbloedige westerling bij onderhandelen over een prijs zo boos werd dat hij z'n geld op de grond smeet en vertrapte. De ontstelde omstanders werden woedend vanwege dit schandalige gebrek aan respect voor de koning, en de man moest zich laten behandelen in een ziekenhuis!

Cultuur
Thailand is een van de zeer weinige landen in Azie die nooit gekoloniseerd zijn geweest. (Japan is het andere land.) Een feit waar de Thais nogal trots op zijn. Nu gebiedt de eerlijkheid om dit iets te verduidelijken: Thailand, destijds Siam lag op de grens van de Brits en Frans koloniale invloedssferen. Als er iets is waar de Thais in uitblinken is het onderhandelen, en dat deden ze zeer effectief. Beide koloniale grootmachten gunden de ander het bezit van Siam niet, dat dus onafhankelijk bleef.

Dit heeft grote gevolgen gehad: in geen enkel ander Aziatisch land zijn buitenlandse ingezetenen zo onderworpen aan restrictieve regelgeving, bijvoorbeeld. Meer in het algemeen: de Thais konden zichzelf blijven, en deden dat ook. De Thaise cultuur is zeker beïnvloedt door het westen, maar veel minder dan in andere landen. Missionaire activiteiten werden welwillend toegelaten, maar verder zonder veel resultaat. Je kunt zonder meer stellen dat Thailand het meest Aziatische land van Zuid-Oost Azie is.

Voor de Thai is het hoofd het belangrijkste lichaamsdeel, en zijn de voeten het minst belangrijkst. Of anders gezegd: minst eerbaar. Raak iemand's hoofd niet aan, hooguit als u behandelend arts bent of praktiserend kapper.
Iets toeschuiven met de voeten (een doos bijvoorbeeld) is volstrekt uit den boze. Gebaren met de voeten is ook iets wat u niet moet doen. Gebaren betekent ook de postitie die uw tenen wijzen... Iemand iets toe gooien is marginaal beleefder, dus doe dat aub ook niet.

Wat is geloof, en wat is bijgeloof? De Thai is zeer gelovig, en dat moet u een stuk breder opvatten dan alleen op zondag naar de kerk gaan. Het boeddhisme komt voort uit oudere geloven, net zoals bij ons St. Nicolaas een voortzetting is van een oud Germaans feest. Dat oudere geloof hier is animisme. Geesten kom je overal tegen, in (soms) goede en (meestal) slechtere hoedanigheden. Die moet je te vriend houden. Er zijn maar weinig Thais die de horoscoop pagina overslaan, en als ze dat doen is dat vrijwel altijd omdat ze zich een betere waarzegger/horoscopentrekker/handpalm-lezer kunnen veroorloven. Dit soort zaken wordt uiterst serieus genomen in Thailand. Maak er geen grapjes over.

Trouwen, het openen van bedrijven en kantoren, de diploma uitreiking en meer belangrijke mijlpalen in iemands leven moeten gebeuren op de juiste dag en het juiste tijdstip van die dag. Meestal, maar niet altijd, onplezierig vroeg in de ochtend, en vaak nog ver weg ook. Het zal u opvallen dat dit zo'n beetje het enige moment zal zijn waarbij een Thai exact op tijd aanwezig is.
Schoenen uit! Als u bij een Thaise familie op visite gaat: voor u de drempel over stapt - niet OP de drempel stappen, aub! - schoenen uit. Dat op dit drempel stappen is ook niet zoals het hoort. In Thailand draagt niemand schoenen binnenshuis. Zet ze ten alle tijden bij de deur. Ook niet als uw gastheer of vrouw het niet erg vindt. Dat vinden ze namelijk wel, alleen zeggen ze het niet.

Water, koffie of thee? Als u bij een familie of op een kantoor te gast bent, krijgt u meestal een glas water aangeboden en vaak ook een kopje thee of koffie. Meestal vraagt men wat en hoe u dat wilt gebruiken. Schaam u vooral niet, en vertel hoe u uw koffie of thee prefereert. En als u een glas melk met suiker en een klein snuifje koffie er over krijgt? Gewoon dank u wel zeggen, en laten staan. Het is een gebaar van gastvrijheid, en u bent het niet verplicht op te drinken.

"Oh, dat had je niet moeten doen!" is iets dat Thais letterlijk opvatten! Het geven van cadeautjes gaat hier heel anders dan in Nederland. Je geeft een cadeautje zo mooi mogelijk verpakt, bijvoorkeur met lint, bloemen enzl. De ontvanger zal u bedanken - tot zover gaat alles gewoon - maar .... hij of zij zal het geschenk niet openen! Het wordt ongeopend neergezet, en pas na het vertrek van de gasten wordt het geopend. Dit is iets waar u goed rekening mee moet houden. Het is een bron van ergernis voor veel westerse mensen.
Volgens de westerse gewoonte maak je het pakje open, en ongeacht de inhoud bedank je de gever. Vaak met de woorden "dat had je niet moeten doen!" De meeste Thais zijn niet bekend met de westerse gewoonte en maken mentaal een notitie om dit verzoek -niet moeten doen- in het vervolg op te volgen. De westerse gever van het geschenk voelt zich een beetje in de maling genomen; het cadeau wordt immers ongeopend weggezet. Niets is minder waar. De Thaise ontvanger van het geschenk is dolblij, maar kan het niet in de nabijheid van de gever openen. Stel dat dit niet iets is dat hij of zij had willen hebben? Dan verlies jij, de gever, gezicht. En dat is onmogelijk. Leer er mee te leven!

Gezichtsverlies: niets is erger voor een Aziaat, en in Azie zit Thailand aan de top. Senioriteit is alles hier. Iemand die ouder is, heeft DUS meer gelijk dan jij. Punt uit. Wordt niet over getwist. Een leraar (khru) of lecturer (ajarn) weet het (veel) beter dan jij. Status. Een leraar, een monnik of een hoge regeringsambtenaar hebben meer status dan u. Ergo, weten het dus beter. Stel, u bent op een party en de directeur van Siam Cement zegt dat Holland de hoofdstad van Amsterdam is. Corrigeer hem dan niet. Beaam het, mompel wat, neem een slok, maar zeg vooral niet dat dit niet klopt. Want dan verliest niet hij, maar u gezicht. U bent (zeker ten opzichte van de directeur van Siam Cement) een junior, zeg maar een krullenjongen. En die zal de directeur vertellen hoe het in elkaar zit?

Wij Nederlanders gaan er trots op recht door zee te zijn. Dat is een manier van leven. In Thailand zegt iedereen 'ja' en nooit nee. Maar ze doen wat ze zelf willen ongeacht het antwoord... Waarom? Volgens Thaise maatstaven is 'nee' zeggen onbeleefd. Dat doe je dus niet. Dat wil niet zeggen dat Thais onbetrouwbaar zijn (of Nederlanders horkerig direct) maar simpelweg dat hun/onze manier van denken anders is. Probeer ja/nee vragen te vermijden. In Thailand betekend 'ja' vaak: 'Ja, ik hoor wat u zegt'.

Religie
Thailand is een boeddhistisch land. Het christendom is hier een zeer kleine minderheids godsdienst: ongeveer 1% van de bevolking is christen, een half procent roomskatholiek, en een half procent protestant. Ongeveer 4% is moslim, en 94% boeddhist. (Therevada of 'kleine wiel' boeddhisme.) Het gaat te ver om het boeddhisme hier uit gebreid te behandelen. In een paar woorden: vrijwel alle Thaise (jonge)mannen worden voor korte tijd monnik. Vrouwen kunnen sinds zeer kort monnik worden, maar worden meestal non (mae chi). Monniken dragen oranje gewaden, en het is bij de wet verboden aan leken om dit gewaad te dragen. Boeddhistische nonnen dragen witte gewaden. Monniken hebben 227 regels om na te leven. De belangrijkste voor u:

Monniken mogen onder geen beding vrouwen aanraken. Als u (zijnde een vrouw) iets aan een monnik wilt geven kunt u dat het beste aan een man geven, die het vervolgens de monnik aanbiedt. Of u legt het voor de monnik neer, op een slip van zijn gewaad. De monnik trekt het dan naar zich toe.
De meeste monniken hebben oranje gewaden, maar soms zie je ook monikken met donker bruin-rode gewaden.. De donker bruin-rode geklede monniken zijn strenger in de leer dan de in het oranje geklede monniken. Ze zijn zonder uitzondering strikt vegetarisch, roken en drinken niet, en ze verplaatsen zich altijd blootsvoets. De meer voorkomende in het oranje geklede monniken zijn wat soepeler in de leer. Die mogen wel vlees eten, drinken en roken (zij het met mate) en lopen veelal op slippers. Alleen tijdens de ochtend-ronde en gebeden zijn ze blootsvoets. Het kleed van de boeddhistische monnikken is bij de wet beschermd. U ben strafbaar als u dit gewaad aantrekt zonder monnik te zijn. Dus mocht u daar idee in hebben voor een party: niet doen! Behalve dat u strafbaar bent (en beslist niet zo'n beetje ook) is het voor Thais zeer beledigend.
Als u reist per openbaar vervoer: vrouwen kunnen niet naast een monnik zitten. Dat is 'not done'. Op luchthavens en bus stations dragen sommige banken het opschrift: "For monks only." Maak er gerust gebruik van als u roomskatholiek priester of een protestantse dominee bent. Mocht u dat niet zijn: dan liever niet. Niemand zal er snel wat van zeggen, maar iedereen denkt 'wat een botte hork'.
Monniken mogen na de noen (12.00 uur) niet meer eten tot zonsopgang de volgende dag. Houd daar rekening mee als u monniken te gast heeft. (Ze mogen wel drinken.)
Boeddhistische tempels ("wat") zijn publiek bezit, en behoren aan de gehele gemeenschap; niet aan een kerkgenootschap. Bezoek ze gerust. Draag wel een lange broek (heren), en bedekte armen (dames).
In de ochtend zie je de monniken op wat wij westerlingen vaak de bedel-ronde noemen. Dat is geen correcte term. Monniken en nonnen werken niet om in leven te blijven. Zij bidden, en doen dat voor en ten behoeve van de hele gemeenschap. De gemeenschap zorgt er voor dat monniken en nonnen hun gebeden kunnen doen, door ze met voedsel en anderszins te ondersteunen.

In de vroege ochtend gaan monniken op pad, en dragen een grote zwarte nap. Je ziet vaak mensen een beleefde 'wai' naar de monnik maken, en doneren hun gift, meestal een plastic zak met een maaltijd, in de zwarte nap. De monnik bedankt daarvoor niet, maar de gever bedankt de monnik. Klinkt misschien merkwaardig; maar is in wezen logisch. Hij geeft jou de gelegenheid om een goede daad te doen. Het helpen van monniken is een goede daad, de monnik geeft jou dus de gelegenheid om een goede daad te doen, en daarvoor moet jij de monnik bedanken, niet andersom.

Als u de tijd heeft: beslist eens extra vroeg op pad, met camera en maak er wat foto's van. Monniken staan erg vroeg op. Als u rond vijf uur de wekker zet bent u waarschijnlijk nog net op tijd. De monniken worden meestal vergezeld door een of meer dek-wat, meestal jongens die in de tempel wonen. Dit zijn vrijwel allemaal wezen. Zodra een gift in de zwarte nap is gedaan haalt de dek-wat het er uit, en doet het zakje in een emmer die hij voor de monnik draagt.

Zodra de monniken terug komen in de tempel worden de opbrengsten gescheiden, gesorteerd en verdeeld onder de bewoners van de tempel. Monniken, nonnen en leken.

Het is gebruikelijk om bij belangrijke gebeurtenissen monnikken uit te nodigen om de ceremonie te zegenen. Dat gebeurt altijd in de ochtend, en moet -ruim!- voor de noen zijn afgelopen. De monnikken spreken een gebed uit in Pali-Sanskrit, dat klinkt iewat zoals Gregoriaans. Na het gebed worden de monnikken geschenken aangeboden, en uitgenodigd voor een feestmaal. De geschenken zijn functioneel voor de monnik; meestal een pak met een gewaad, zeep, scheerbehoeften, toilet papier etc. Nadat de monnikken hun feestmaal hebben beëindigd mogen de leken aan de maaltijd beginnen. Dat is vrijwel altijd rond 12 uur, waarop de monnikken afscheid nemen. Die belangrijke gebeurtenissen kunnen van alles zijn: de opening van een nieuw bedrijf of kantoor, een (zeer) belangrijke promotie of de zegening van een nieuw huis.

Ook begrafenissen gaan anders dan in Nederland.
Voor een overledene worden door monnikken gedurende zeven dagen gebeden opgezegd. Meestal in de vroege avond of late namiddag. Na de zevende dag wordt de overledene gecremeert. Tijdens de ceremonie zitten alle aanwezigen op volgorde van sociale status. De directe nabestaanden zitten op speicale stoelen of een bankstel, met de allerbelangrijkste gasten en de sponsor. De monnikken zitten op een verhoging, meestal in de nabijheid van de kist. De gebeden varieren in lengte, en tijdens pauzes worden verversingen en snacks geserveerd. Geen snacks aan de monnikken, die mogen immers na de noen niet eten. De monnikken zeggen hun gebeden op achter een waaier, daarmee symboliserend dat zij zonder aansziens des persoons voor iedereen bidden.
Kleding dient gepast te zijn: bij voorkeur zwart of wit. Ga uit van een donkere broek met wit overhemd en een donkere das als heer zijnde, en evaliquent voor de dames.

Sponsor? Ja, het is gebruikelijk dat de werkgever en belangijke zakelijke relaties een van de ceremonies sponsoren. Zij betalen de tempel voor de ceremonie, en bieden de drankjes en snacks aan. Op een groot bord wordt dat aangegeven, en meestal ook hoeveel het bedrijf heeft bijgedragen in de kosten. Op datzelfde bord staat ook het schema wie welke ceremonie sponsort. Zowel bij crematies als bij trouwerijen is het gebruikelijk om financieel bij te dragen. Doe het geld in een enveloppe met uw naam er op, en geef het aan uw gastheer bij afloop.